Avukat, mali müşavir, doktor gibi serbest meslek erbabından hizmet alan işletme, makbuzdaki brüt ücret üzerinden gelir vergisi stopajı keser ve bunu vergi dairesine kendisi öder. Makbuzda KDV de olduğundan tek bir belgede hem eklenen hem kesilen vergi bulunur; kayıt buna göre kurulur.
Örnek hesaplama
Brüt ücreti 10.000 TL, KDV oranı %20, stopaj oranı %20 olan bir makbuz:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt ücret | 10.000,00 TL |
| Gelir vergisi stopajı (%20) | −2.000,00 TL |
| Net ücret | 8.000,00 TL |
| KDV (%20, brüt üzerinden) | 2.000,00 TL |
| Tahsil edilecek | 10.000,00 TL |
Formül: Tahsil edilecek = Brüt + KDV − Stopaj. KDV de stopaj da brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bazı hizmetlerde KDV tevkifatı da uygulanabilir; o durumda tevkif edilen KDV ayrıca düşülür (bkz. tevkifatlı fatura kaydı).
Makbuzu alan işletmenin kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 7xx Gider (ör. 770 Genel Yönetim Giderleri) | 10.000,00 | |
| 191 İndirilecek KDV | 2.000,00 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | 2.000,00 | |
| 320 Satıcılar / 336 Diğer Çeşitli Borçlar | 10.000,00 |
Gider brüt ücretle yazılır; kesilen stopaj 360 hesabında izlenir ve muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilip ödenir. Makbuzu kesen serbest meslek erbabı bu stopajı kendi yıllık beyanında mahsup eder.
İşletme defteri tutan mükellefte
İşletme defterinde makbuz gider olarak brüt tutarla girilir; KDV ayrı sütunda tutulur, kesilen stopaj stopaj sütununa yazılır.
En sık yapılan hatalar
- Gideri net tutarla yazmak: Gider brüt ücretle kaydedilir; net tutarla yazılırsa gider ve stopaj eksik görünür.
- Stopajı unutmak: Toplu girişte makbuz düz fatura gibi girilirse 360 hesabı ve muhtasar beyan eksik kalır.
- Bireysel alıcıyı karıştırmak: Makbuzu alan kişi tevkifat yapmakla yükümlü değilse (ör. nihai tüketici) stopaj kesilmez; makbuzda stopaj satırı boştur.
Deftral makbuzlarda ne yapar?
Deftral serbest meslek makbuzlarını faturalarla birlikte okur: e-SMM XML'inde stopaj vergi kodundan, PDF'te metinden alınır ve tutarlar brüt + KDV − tevkifat − stopaj = ödenecek formülüyle kontrol edilir. Makbuz kartta SMM etiketiyle ayrı görünür. E-Arşiv Excel listesinde stopaj sütunu dolu satırlar önizlemede işaretlenir ve düzeltilmeden fiş dosyasına girmez.
Bu yazı genel bilgi içindir; stopaj ve KDV oranları mevzuatla değişebilir. Somut durumlar için güncel Gelir Vergisi Kanunu'na ve tebliğlere bakın.
Sık sorulanlar
Serbest meslek makbuzunda stopaj nasıl hesaplanır?
Stopaj brüt ücret üzerinden hesaplanır; genel oran %20'dir. 10.000 TL brüt ücrette stopaj 2.000 TL, %20 KDV ile tahsil edilecek tutar 10.000 TL'dir.
Kesilen stopaj hangi hesaba yazılır?
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak kaydedilir ve muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilir.
Gider brüt mü net mi yazılır?
Brüt ücretle yazılır. Net tutar yalnızca cariye ödenecek kısmı gösterir.
Deftral e-SMM okur mu?
Evet. Makbuzlar faturalarla birlikte okunur, stopaj ayrı alınır ve tutar kontrolüne katılır; kartta SMM etiketiyle gösterilir.
Makbuzları da faturalarla birlikte okutun
Ücretsiz paketle başlayın, kart gerekmez. Takıldığınız yerde bize yazın, yardımcı olalım.